Almabtrieb: waarom versierde koeien door de Alpen trekken

Ieder najaar keren in de Alpen koeien, schapen, geiten en paarden terug van de bergweiden naar het dal. Op veel plaatsen wordt die Almabtrieb gevierd met versierde dieren en lokale feesten.

Achter het kleurrijke tafereel gaat een oude landbouwpraktijk schuil. De dieren hebben de zomer doorgebracht op hoger gelegen bergweiden, de Almen. Hun terugkeer markeert het einde van de Almsommer en groeide op veel plaatsen uit tot een van de bekendste traditionele Alpenfeesten.

Wat is een Almabtrieb?

Aan het begin van de zomer wordt in delen van het Alpengebied vee vanuit het dal naar hoger gelegen bergweiden gebracht. Daar kunnen de dieren gedurende de zomer grazen. Dat vergroot de beschikbare voedselbasis van boerenbedrijven. De begrazing helpt bovendien om delen van het karakteristieke alpenlandschap open te houden.

Wanneer de zomer op de Alm ten einde loopt, keren de dieren terug naar het dal. Die afdaling wordt de Almabtrieb genoemd.

Hoe dat gebeurt, verschilt per regio. Soms gaat het vooral om het terugbrengen van het vee naar de boerderijen. Elders is rond de aankomst een compleet dorpsfeest ontstaan. Hoewel vooral koeien bekend zijn van de Almabtrieb, brengen ook schapen, geiten en paarden de zomer door op bergweiden.

Een oude landbouwtraditie, een jonger volksfeest

De Almwirtschaft is veel ouder dan de feestelijke optochten die tegenwoordig veel bezoekers trekken. In Tirol zijn aanwijzingen gevonden dat hooggelegen weiden al duizenden jaren geleden werden gebruikt. Ook uit de bronstijd en Romeinse periode zijn sporen bekend van het gebruik van bergweiden en Almwirtschaft.

Dat betekent niet dat koeien al duizenden jaren versierd door de dorpen trekken.

De feestelijke gebruiken rond de Almabtrieb ontwikkelden zich veel later. Schriftelijke berichten over versierde dieren bij de terugkeer van de Alm verschijnen vanaf het midden van de achttiende eeuw.

Het is daarom belangrijk onderscheid te maken tussen de zeer oude landbouwpraktijk en het volksfeest dat zich daar in de loop van de tijd omheen heeft ontwikkeld.

Waarom worden de koeien versierd?

De versierde koeien zijn tegenwoordig hét bekende beeld van de Almabtrieb. Afhankelijk van de streek dragen de dieren onder meer bloemen, takken, linten, hoofdtooien en grote bellen.

De versiering hoort bij de feestelijke afsluiting van de Almsommer en de veilige terugkeer van mens en dier. De precieze gebruiken verschillen per streek en plaats. Wanneer tijdens de zomer dieren verloren gingen door bijvoorbeeld ziekte, noodweer of een ongeluk, kon de kudde op sommige plaatsen zonder feestelijke versiering terugkeren.

Rond de versieringen bestaan ook verschillende oude verklaringen. Zo werd lang gedacht dat bepaalde versieringen bescherming moesten bieden tegen kwade geesten. Die verklaring wordt tegenwoordig door historici kritischer bekeken. Zo werd versiering op moeilijke passages soms juist verwijderd.

De exacte oorsprong en betekenis van alle gebruiken rond de versiering zijn daarom niet met zekerheid vast te stellen.

Van Almabtrieb naar volksfeest

De terugkeer van het vee is op veel plaatsen ook een sociaal moment geworden. Na de veilige thuiskomst komen niet alleen boerenfamilies samen, maar wordt in veel dorpen met de gemeenschap gevierd dat de Almsommer voorbij is.

Afhankelijk van de plaats gaat dat gepaard met muziek, traditionele kleding, lokale gerechten, markten en andere festiviteiten. Ook bezoekers van buiten het dorp vieren tegenwoordig mee.

Daarmee groeide de Almabtrieb op sommige plaatsen uit van een praktisch onderdeel van het boerenjaar tot een volksfeest. Toch staat achter de festiviteiten nog altijd een bestaande landbouwpraktijk. Iedere zomer trekken in het Alpengebied grote aantallen dieren daadwerkelijk naar de bergweiden.

Wanneer en waar vindt de Almabtrieb plaats?

De Almabtrieb vindt doorgaans aan het einde van de zomer en in het najaar plaats. Traditioneel werd het vee in Tirol veelal tussen eind augustus en eind september naar het dal gebracht. Het precieze moment hing af van onder meer de hoeveelheid gras en water op de bergweiden. Ook tegenwoordig kunnen lokale omstandigheden bepalen wanneer een kudde terugkeert.

In Oostenrijk is de Almabtrieb op veel plaatsen een bekende traditie, met name in de Alpenregio’s. De seizoensgebonden terugkeer van vee van bergweiden komt ook elders in het Alpengebied voor.

Niet iedere Almabtrieb is een groot evenement. Sommige blijven relatief kleinschalig en nauw verbonden met het boerenbedrijf, terwijl elders rond de aankomst een uitgebreid dorpsfeest is ontstaan.

Juist daarin zit de charme van de Almabtrieb. Achter de bloemen, bellen en klederdracht gaat een traditie schuil waarin landbouw, landschap en het gemeenschapsleven in de Alpen samenkomen.

Bronnen: Land Tirol, Tirol Werbung en Österreich Werbung. Gebruiken en tradities rond de Almabtrieb verschillen per regio en plaats.