Meer dan skiën: zo begint de winter in de Alpen

Veel Nederlanders kennen de Alpen in de winter vooral van de skivakantie, maar nog voordat het skiseizoen in veel gebieden volledig op gang komt, verandert er in november en december al veel. Dorpen maken zich op voor Advent, kerstmarkten openen en rond begin december trekken op verschillende plaatsen Krampusgroepen door de straten.

Het is een periode die gemakkelijk wordt overschaduwd door het bekende beeld van pistes en skiliften, terwijl juist dan veel van de cultuur en sfeer van het Alpengebied zichtbaar wordt. In dit achtergrondartikel lees je wat er in die overgang naar de winter gebeurt en wat je daarna tijdens het winterseizoen in de Alpen kunt beleven.

Van Oktoberfestsfeer naar winterse Alpen

Na het Oktoberfestseizoen breekt voor liefhebbers van sfeer en gezelligheid een ander deel van het jaar aan. Als je nog geen afscheid wilt nemen van volksmuziek, lange avonden samen en stevige gerechten, vind je in de Alpen vanaf november een ander passend decor.

Op grotere hoogte kan dan al sneeuw liggen, terwijl lagergelegen dorpen zich voorbereiden op Advent. Tegelijk komt het skiseizoen nog niet overal op gang: gletsjergebieden en sommige hooggelegen skigebieden openen vroeg, terwijl veel andere gebieden pas vanaf eind november of in december volledig draaien.

Juist die weken ertussen zijn interessant. De winter dient zich al aan, terwijl het bekende beeld van volle pistes en skiliften nog niet overal de boventoon voert.

Krampus

Begin december verandert het straatbeeld op sommige plekken opnieuw. Rond de dagen van Sint-Nicolaas verschijnen Krampusgroepen in dorpen en steden. Met grote maskers, huiden en zware bellen trekken deelnemers tijdens Krampuslopen door de straten. De precieze vorm van zo’n optocht verschilt per regio. Sommige evenementen zijn sterk lokaal van karakter, andere trekken inmiddels veel bezoekers. Meer over de geschiedenis en achtergrond lees je in ons artikel over Krampus in de Alpen.

Perchten en andere wintertradities

Ook later in de winter blijven oude gebruiken zichtbaar. Tijdens de zogeheten Rauhnächte verschijnen in delen van Oostenrijk en Beieren bijvoorbeeld de ‘Perchten’. Deze gemaskerde figuren trekken met bellen door dorpen en horen bij andere wintertradities dan Krampus, al zijn de twee tegenwoordig niet altijd eenvoudig van elkaar te onderscheiden.

Daarnaast kennen verschillende regio’s hun eigen fakkeltochten, lichtjesoptochten en wintervieringen. Krampus en Perchten zijn zo onderdeel van een veel bredere feestcultuur in het Alpengebied. Meer daarover lees je bij Alpenfeesten en tradities in de Alpen.

Kerstmarkten tussen de bergen

Vanaf de tweede helft van november openen op veel plaatsen de eerste kerst- en adventsmarkten. In steden en kleinere bergdorpen verschijnen houten kraampjes, verlichting en plekken waar eten, warme dranken en regionale producten worden verkocht.

De omvang verschilt sterk. In een grotere stad kan een kerstmarkt meerdere pleinen vullen, terwijl het in een bergdorp soms gaat om een handvol kraampjes rond de kerk of op het dorpsplein.

Als je vooral sfeer zoekt, kan juist zo’n kleinere markt interessant zijn. Je combineert een bezoek gemakkelijk met een wandeling door het dorp of een verblijf in de omgeving en krijgt tegelijk iets mee van hoe Advent lokaal wordt beleefd.

En dan komt de sneeuw

Naarmate december vordert, komt ook het bekende winterbeeld steeds nadrukkelijker in beeld. Meer skigebieden openen hun liften en pistes en de wintersportplaatsen worden drukker.

Skiën en snowboarden in de Alpen blijven natuurlijk een belangrijke reden om naar de bergen te reizen, maar wie niet de hele dag op de piste wil staan heeft genoeg andere mogelijkheden. Winterwandelpaden voeren door besneeuwde bossen en dalen. Elders kun je langlaufen, sneeuwschoenwandelen of rodelen. Sommige rodelbanen beginnen hoog bij een berghut, zodat eten en afdalen vanzelf onderdeel worden van hetzelfde uitstapje.

Tijdens een winterwandeling laat het Alpengebied zich bovendien op een ander tempo zien. Geen rij voor de skilift, maar een stil pad, sneeuw op de almen en af en toe een Gasthof om binnen op te warmen.

Eten in een winterse berghut

Een berghut is in de winter meer dan een plek om snel iets te eten. Natte jassen hangen bij de ingang, skischoenen staan onder de tafel en vanuit de keuken komen warme gerechten de ruimte in. Buiten kan het vroeg donker en koud zijn; binnen schuiven groepen aan lange tafels bij elkaar. Soms klinkt er muziek, op andere plekken blijft het juist rustig.

Wat je in een berghut of Gasthof krijgt voorgeschoteld, hangt sterk af van de streek waarin je bent. In Zwitserland zijn fondue en raclette bekende wintergerechten. In Oostenrijk kom je bijvoorbeeld Knödel, Tiroler Gröstl en Kaiserschmarrn tegen. In Zuid-Tirol en de Dolomieten mengen Alpenproducten zich met Italiaanse invloeden. En dan is er nog de warme Apfelstrudel, die na een winterwandeling of skidag voor veel bezoekers bijna vanzelf bij de bergen lijkt te horen.

Als je verder wilt ontdekken hoe verschillend er binnen het Alpengebied wordt gegeten, kun je daarover meer lezen in ons achtergrondartikel over eten in de Alpen.

Als de muziek naar de bergen verhuist

Met het skiseizoen komt ook de après-ski op gang. Aan het einde van de middag verdwijnen ski’s in de rekken, vullen terrassen en cafés zich en klinkt op veel plaatsen muziek. Hoe dat eruitziet verschilt sterk. De ene berghut houdt het bij een drankje en muziek op de achtergrond, terwijl elders een volledig feestprogramma begint.

Ook muzikaal is de grens met Oktoberfeesten soms klein. Volksmusik, Schlager en moderne feestmuziek komen in beide werelden voor en artiesten bewegen met het seizoen mee. Een voorbeeld is Mountain Crew. De Oostenrijkse band staat in Lederhosen op het podium en treedt zowel op bij Oktoberfestachtige evenementen als tijdens après-skifeesten.

Slapen tussen de bergen

Ook de accommodatie kan bepalen hoe je de winter beleeft. Een familiepension midden in een dorp geeft een andere ervaring dan een chalet naast de piste of een berghut hoger op de berg. Als je meer luxe zoekt, vind je in veel regio’s hotels en chalets met wellness. Daarnaast bestaan er glampings en andere bijzondere accommodaties die ook in of rond het winterseizoen gasten ontvangen.

Zelfs de camping verdwijnt niet overal onder een winterslot. Sommige campings in de Alpen zijn het hele jaar geopend en ontvangen ook in de sneeuw caravans en campers. Meer over die mogelijkheden lees je op onze pagina over camping in de Alpen.

Met kinderen hoeft niet iedere dag een skidag te zijn

Voor gezinnen biedt de winter ook ruimte om af te wisselen. Een ochtend op de piste kan worden gevolgd door rodelen, schaatsen of een korte winterwandeling. In sommige regio’s zijn ook boerderijbezoeken of educatieve activiteiten mogelijk waarbij kinderen kennismaken met dieren en het leven in de bergen. Dat kan juist prettig zijn tijdens een langere vakantie: niet iedere dag hoeft volgens hetzelfde schema te verlopen.

Wie de Alpen vooral van de skivakantie kent, ziet daarmee maar een deel van wat de winter te bieden heeft. Krampus- en Perchtenlopen, adventsmarkten, lokale vieringen en het leven in berghutten geven het seizoen ook een duidelijk volkscultureel karakter. De winter in de Alpen begint dus niet pas bij de skilift.