Dirndl-strik links of rechts?

Wie tijdens het Oktoberfest een dirndl draagt, krijgt vroeg of laat dezelfde vraag: moet de strik links of rechts? Volgens een bekende ongeschreven Wiesn-regel zegt de plaats van de strik iets over de relatiestatus van de draagster.

De strik is onderdeel van het schort van de dirndl, een van de bekendste vormen van traditionele Oktoberfest-kleding. Naast de plaats van de strik spelen ook lengte, materiaal en accessoires een rol in hoe de outfit wordt gedragen.

Links of rechts voor de kijker en drager

Het belangrijkste om te onthouden is dat links en rechts altijd worden bekeken vanuit degene die de dirndl draagt. Draagt een vrouw de strik aan haar linkerkant, dan betekent dat volgens de gangbare Wiesn-code dat zij vrijgezel is. Voor iemand die tegenover haar staat, zit de strik dus juist rechts.

Draagt zij de strik aan haar rechterkant, dan wordt dat doorgaans opgevat als teken dat zij een relatie heeft, verloofd of getrouwd is. Voor de kijker zit de strik dan juist links.

Kort gezegd: rechts voor de kijker betekent links voor de draagster en dus vrijgezel. Links voor de kijker betekent rechts voor de draagster en dus bezet.

Dat een vrouw haar strik links draagt, betekent vanzelfsprekend niet dat ze automatisch op avances zit te wachten. Niet iedere dirndldraagster kent de symboliek en ook niet iedereen kiest bewust voor een bepaalde kant.

Wat betekent een strik middenvoor of aan de achterkant?

Over een strik middenvoor wordt vaak verteld dat daarmee wordt aangegeven dat de draagster nog maagd is. Een strik middenachter wordt in de tegenwoordig bekende uitleg vaak in verband gebracht met weduwen. Ook bij serveersters is de strik aan de achterkant te zien.

Is de betekenis van de dirndl-strik echt een oude traditie?

Hier wordt het verhaal interessanter. Wie denkt dat Beierse vrouwen al eeuwenlang met hun strik duidelijk maakten of ze vrijgezel of getrouwd waren, heeft waarschijnlijk een te romantisch beeld van de geschiedenis.

Bayerischer Rundfunk legde de kwestie voor aan Alexander Wandinger, hoofd van het Trachten-Informationszentrum van het district Oberbayern. Volgens hem zijn door de eeuwen heen allerlei manieren terug te vinden waarop schortstrikken werden gedragen. Een vaste historische code waarbij links ‘vrijgezel’ en rechts ‘bezet’ betekende, is niet aantoonbaar.

Volgens Wandinger kwamen de bekende regels rond links en rechts pas in de jaren tachtig op. Wie ze precies heeft bedacht, is niet bekend. Er bestaat zelfs een verhaal dat een journaliste de regels ooit zou hebben verzonnen, maar ook daarvoor ontbreekt hard bewijs.

Ook Monika Hoede van de Trachtenkultur-Beratung in Schwaben wijst erop dat de strik traditioneel vaak middenvoor of middenachter werd gedragen. Pas in de twintigste eeuw verschoof de strik vaker naar de zijkant.

Van vermeende traditie naar echte Wiesn-traditie

Dat de links-rechtsregel waarschijnlijk niet eeuwenoud is, betekent niet dat hij tegenwoordig geen betekenis heeft.

Juist doordat het verhaal al tientallen jaren wordt verteld en toegepast, is iets bijzonders gebeurd: een vermeende traditie is gaandeweg zelf een traditie geworden.

Dat past ook bij Tracht. De kleding en de gebruiken eromheen hebben zich door de jaren heen voortdurend ontwikkeld. Wat tegenwoordig op het Oktoberfest als vanzelfsprekend wordt beschouwd, hoeft niet noodzakelijk uit de negentiende eeuw te stammen.

Wie tijdens de Wiesn de strik bewust links of rechts knoopt, doet dus wel degelijk mee aan een bestaande Oktoberfesttraditie. Alleen is die traditie waarschijnlijk aanzienlijk jonger dan vaak wordt verteld.

En hoe zie je of een man vrijgezel is?

Voor mannen bestaat geen vergelijkbare, breed bekende code zoals bij de dirndl-strik.

Binnen het Oktoberfest- en Trachten-circuit wordt wel verteld dat een Edelweiss-speldje op de borst kan aangeven dat een man bezet is. Oktoberfestfan is dit gebruik door de jaren heen ook in de praktijk tegengekomen.

Daarvoor is echter geen vergelijkbare historische onderbouwing bekend. Het moet daarom eerder worden gezien als informeel gebruik en kennis uit het veld dan als een vaststaande Beierse regel.

Wie echt wil weten of iemand vrijgezel is, heeft uiteindelijk dus meer aan een gesprek dan aan het bestuderen van kledingdetails.

Wat is een Dirndl eigenlijk?

De dirndl is een traditionele kledingstijl die vooral wordt geassocieerd met Beieren en Oostenrijk. Een klassieke dirndl bestaat uit een jurk met lijfje en rok, gecombineerd met een blouse en een schort. De strik waar dit artikel over gaat, hoort bij dat schort.

Hoewel de dirndl buiten Duitsland vaak vooral bekendstaat als kleding voor het Oktoberfest, wordt Tracht in Beieren ook gedragen bij andere volksfeesten, bruiloften en feestelijke of traditionele gelegenheden. Tegelijkertijd is de dirndl onderdeel van een levende modecultuur: Trachtenmerken brengen ieder jaar nieuwe collecties uit waarin traditionele elementen worden gecombineerd met eigentijdse stoffen, kleuren en modellen.

Meer weten over de achtergrond, verschillende stijlen en het dragen van een dirndl? Lees hier alles over de Dirndl.

Bronnen:

Voor de historische achtergrond van de dirndl-strik is gebruikgemaakt van berichtgeving van Bayerischer Rundfunk (Bayern 1 en BR24). Bayerischer Rundfunk sprak onder anderen met Alexander Wandinger, hoofd van het Trachten-Informationszentrum van het district Oberbayern, en Monika Hoede van de Trachtenkultur-Beratung in Schwaben.

Daarnaast is voor het gedeelte over het Edelweiss-speldje gebruikgemaakt van eigen waarnemingen en praktijkkennis binnen het Oktoberfest- en Trachten-circuit. Omdat hiervoor geen eenduidige historische bron beschikbaar is, wordt dit in het artikel als informeel gebruik beschreven en niet als vaststaande Beierse traditie.